بسر بن ارطاة
| فرمانده نظامی معاویه | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| نام کامل | بُسر بن ارطاة (یا ابیارطاة بن عمیر بن عویمر) |
| مذهب | عثمانی |
| نسب | از تیره بنیعامر قریش |
| محل زندگی | احتمالاً مدتی در مصر اقامت داشت. |
| وفات | از اواخر حکومت معاویه تا دوران خلافت عبدالملک یا ولید بن عبدالملک (اختلافی) |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| تخصص | فرماندهی نظامی |
| زمینه فعالیت | نظامی |
| فعالیتها | از فرماندهان معاویه در جنگ صفین، حضور در فتوحات شام و شمال آفریقا، نمایندگی سپاه معاویه در حکمیت، لشکرکشی به حجاز و یمن، فرماندهی لشکرکشی به قلمرو روم |
| اطلاعات دیگر | |
| مرتبط | معاویه بن ابیسفیان، جنگ صفین، حکمیت، لشکرکشی بُسر بن ارطاة به حجاز و یمن |
بُسْرُ بْنُ أَرْطَاة یا أَبُو أَرْطَاة بْنُ عُمَيْرِ بْنِ عُوَيْمِر از فرماندهان نظامی معاویه بن ابیسفیان[۱] و از تیره بنیعامر قریش[۲] که مدتی نیز حاکم بصره بود.[۳] برخی مورخان بُسر را از صحابه پیامبر(ص) و راوی حدیث از ایشان دانستهاند؛[۴] اما با توجه به اینکه گفته شده او دو یا سه سال پیش از رحلت پیامبر(ص) متولد شده، برخی پژوهشگران صحابی بودن او را نپذیرفته[۵] یا در آن تردید کردهاند.[۶]
به گفته منابع تاریخی، بسر در سال ۱۳ق همراه سپاه خالد بن ولید در حمله به غوطه دمشق شرکت کرد[۷] و در سالهای ۲۱، ۲۳ و ۲۷ق نیز به فرمان عمرو بن عاص[۸] در فتوحات شمال آفریقا[۹] حضور داشت و احتمال داده شده که پس از آن مدتی در مصر اقامت داشته باشد.[۱۰] گفته شده بُسر از عثمانیه و هواداران معاویه بود[۱۱] و با آغاز خلافت امام علی(ع) به سپاه معاویه پیوست.[۱۲] در جنگ صفین از فرماندهان سپاه شام[۱۳] و در ماجرای حکمیت[۱۴] نیز حضور داشت.[۱۵] گفته شده بُسر در نبرد تنبهتن با امام علی(ع) با آشکار کردن عورت خود از کشته شدن گریخت.[۱۶]
به گفته مورخان، معاویه در سال ۴۰ق،[۱۷] بُسر را با سه هزار سپاهی به یمن فرستاد تا شیعیان و هواداران امام علی(ع) را سرکوب، مردم را مرعوب و از آنان برای خود بیعت بگیرد.[۱۸] با ورود بُسر به مدینه و نزدیک شدن او به مکه، ابوایوب انصاری و قثم بن عباس از عاملان امام علی(ع) در این دو شهر، فرار کردند. بُسر در مدینه برای معاویه بیعت گرفت، گروهی را به اتهام مشارکت در قتل عثمان کشت،[۱۹] و خانههای شماری از انصار را به آتش کشید.[۲۰] او سپس در مکه و یمن[۲۱] با گرفتن بیعت اجباری، کشتار، غارت و آتشزدن خانهها، شیعیان امام علی(ع) را سرکوب کرد،[۲۲] زنان بسیاری را به اسارت گرفت،[۲۳] و افراد بسیاری، از جمله دو فرزند خردسال عبیدالله بن عباس،[۲۴] و گروهی از ایرانیان مقیم یمن (ابناء)،[۲۵] را به قتل رساند. در پی این حوادث، امام علی(ع) جاریة بن قدامه سعدی را برای تعقیب بُسر اعزام کرد،[۲۶] اما بُسر پیش از رسیدن سپاه عراق از یمن گریخت و به شام بازگشت.[۲۷] برخی منابع شمار کشتهشدگان لشکرکشی بُسر را تا سی هزار نفر یا بیشتر گزارش کردهاند.[۲۸]
به گفته مورخان، بُسر پس از شهادت امام علی(ع) نیز در سپاه معاویه حضور داشت[۲۹] و در نبرد با امام حسن(ع) فرمانده طلایه سپاه شام بود.[۳۰] پس از آن چند لشکرکشی به قلمرو روم را فرماندهی کرد، هرچند درباره جزئیات آن اختلاف وجود دارد.[۳۱] به گفته برخی منابع، بسر بر اثر نفرین امام علی(ع) در اواخر عمر دچار جنون شد[۳۲] و زمان مرگش از اواخر حکومت معاویه[۳۳] تا دوران خلافت عبدالملک یا ولید بن عبدالملک[۳۴] متفاوت گزارش شده است.
پانویس
- ↑ زبیری، کتاب نسب قریش، ۱۹۵۳م، ص۴۳۹؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۹۷.
- ↑ زبیری، کتاب نسب قریش، ۱۹۵۳م، ص۴۳۹؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۹۷.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۴۹؛ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۱۶۷ـ۱۷۰.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص ۴۰۹؛ ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۵۷.
- ↑ فسوی، المعرفة و التاریخ، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص ۴۷۸.
- ↑ ابنعدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۴۳۸ـ ۴۳۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ص۱۳۲؛ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۴۰۷.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۵۶.
- ↑ فسوی، المعرفة و التاریخ، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۳۰۷.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ص۲۶۷.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۴۹.
- ↑ نصربن مزاحم، وقعة صفین، ۱۴۰۴ق، ص۴۴و۴۲۴؛ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص ۵۱۸.
- ↑ نصربن مزاحم، وقعة صفین، ۱۴۰۴ق، ص۴۴و۴۲۴؛ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص ۵۱۸.
- ↑ نصربن مزاحم، وقعة صفین، ۱۴۰۴ق، ص۵۰۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص ۹۸.
- ↑ نصربن مزاحم، وقعة صفین، ۱۴۰۴ق، ص۴۵۹ـ۴۶۲؛ ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۶۴ـ۱۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۱۳۹ـ۱۴۰؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۹۷؛ ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۱۰.
- ↑ زبیری، کتاب نسب قریش، ۱۹۵۳م، ص۴۳۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۸۷ق، ج۵، ص۱۷۶؛ ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۱۰-۱۱.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۰۲ـ۶۰۷؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۹۷۵م، ج۳، ص۲۱۱.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص ۶۰۸ـ۶۱۱؛ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۲۳۴ـ۲۳۵.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۰۸؛ مسعودی، مروج الذهب، ۱۹۷۵م، ج۳، ص۲۱۱.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۱۷-۶۱۸؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۹۸ـ ۱۹۹.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۱۴ـ۶۱۶.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۲۱.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۱۹ـ۶۲۰و۶۲۴ـ۶۲۷؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۹۷ـ ۱۹۸.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص ۶۳۹ـ ۶۴۰؛ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص ۲۳۸.
- ↑ ابناعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص ۲۳۸.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۱۰.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۳۸.
- ↑ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۲۴۰؛ فسوی، المعرفة و التاریخ، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۱۹.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۵۵ش، ج۲، ص۶۴۰ـ۶۴۲.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۴.
- ↑ مسعودی، مروج الذهب، ۱۹۷۵م، ج۳، ص۲۱۱.
منابع
- ابناعثم کوفی، محمد بن علی، الفتوخ، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۱۱ق.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۰ق.
- ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الإستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- ابنعدی، عبدالله بن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحیها من واردیها و أهلها، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
- ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، تهران، چاپ جلال الدین محدث ارموی، ۱۳۵۵ش.
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
- زبیری، مصعب بن عبد الله، کتاب نسب قریش، قاهره، چاپ لوی پرووانسال، ۱۹۵۳م.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری؛ تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
- فسوی، یعقوب بن سفیان، کتاب المعرفة و التاریخ، مدینه، مکتبة الدار، ۱۴۱۰ق.
- مسعودی، علی بن حسین، مروج الذّهب و معادن الجوهر، بیروت، چاپ شارل پلا، ۱۹۶۵ـ۱۹۷۹م.
- نصربن مزاحم، وقعة صفین، قم، مکتبة آیتالله المرعشی النجفی(ره)، ۱۴۰۴ق.
- یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۵ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام
- بُسر بن ابى ارطاه